به گزارش تحریریه، پایگاه تحلیلی خبری «نشنال اینترست» آمریکا در تحلیلی مدعی شد: اسرائیل و عربستان سعودی که تا حد زیادی تحت تأثیر ترس مشترکشان از جاهطلبیهای هژمونیک ایران قرار داشتند، در سالهای اخیر به یکدیگر نزدیکتر شدند، در مسائل منطقهای همکاری کردند و امیدهایی را در تلآویو و واشنگتن ایجاد کردند که ریاض بهزودی موافقت کند روابط خود را با دولت یهود بهطور کامل عادیسازی کند.
در ادامه گزارش می خوانیم:
عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل (یعنی برقراری روابط دیپلماتیک عادی) میتوانست نقطه اوج مناسبی برای تحولات خارقالعاده منطقهای باشد که پس از عملیات حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ رخ داد. پاسخ نظامی گسترده اسرائیل نهتنها ایران، بلکه مهمترین نیروهای نیابتی آن در «محور مقاومت»، یعنی حزبالله و حماس را نیز بهشدت تضعیف کرد. همه اینها بهطور قابلتوجهی به نفع عربستان و اسرائیل بود، زیرا تهدید نظامی تهران را کاهش داد.
اما در خاورمیانه پرآشوب، ائتلافها میآیند و میروند، اتحادهای جدید در پاسخ به تهدیدهای جدید شکل میگیرند و امید به ثبات بلندمدت منطقهای قربانی جاهطلبیهای جدید بازیگران کلیدی میشود.
در مورد رابطه عربستان و اسرائیل نیز همینگونه است. ریاض و تل آویو دیگر در مسیر عادیسازی روابط نیستند، آنگونه که در روزهای منتهی به ۷ اکتبر به نظر میرسید. چندی قبل ولیعهد عربستان، محمد بن سلمان (MBS)، بهشدت رفتار اسرائیل را مورد انتقاد قرار داده و در حال ساختن یک بلوک منطقهای جدید برای ایجاد موازنه در برابر اتحاد رو به رشد میان اسرائیل و امارات متحده عربی است.
چرخش عربستان از اسرائیل پیامدهای بزرگی نهتنها برای تل آویو دارد که باید با مجموعهای جدید از پویاییهای منطقهای روبهرو شود، بلکه برای واشنگتن نیز اهمیت زیادی دارد. «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا، امیدوار بود که عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل راه را برای پیوستن کشورهای عربی بیشتری به «توافقنامههای ابراهیم» که با میانجیگری آمریکا انجام شد، باز کند (نامی که به توافقهای صلح اسرائیل با امارات، بحرین، مراکش و سودان در سال ۲۰۲۰ داده شده است).
در طول سال گذشته، ترامپ که همچنان امیدوار بود، با ستایشهای فراوان از محمد بن سلمان سخن گفت و ریاض را با امتیازات نظامی و اقتصادی مورد لطف قرار داد. در نوامبر، ترامپ فروش تا ۴۸ فروند جنگنده رادارگریز پیشرفته اف-۳۵ و نزدیک به ۳۰۰ تانک به ریاض را تصویب کرد و او و بن سلمان توافق کردند روابط تجاری را گسترش دهند و موانع سرمایهگذاری در کشورهای خود را کاهش دهند.
اما با توجه به اقدامات اخیر عربستان،منطقی خواهد بود که واشنگتن عقبنشینی کند، فعالیتهای عربستان را بررسی کند و شاید تحویل اف-۳۵ها را که نیاز به تأیید کنگره دارد و در هر صورت چند سال دیگر آغاز میشود، دوباره مورد بازنگری قرار دهد. اسرائیل از قبل نگران بود که اف-۳۵ در دست عربستان برتری نظامی کیفی (QME) اسرائیل نسبت به رقبای منطقهای را تهدید کند؛ نگرانی که واشنگتن همواره تلاش کرده به آن پاسخ دهد. هرچه بیشتر عربستان نسبت به اسرائیل خصمانه میشود، این نگرانیها را تشدید خواهد کرد.
محمد بن سلمان عادیسازی روابط با اسرائیل را دستکم به اقداماتی از سوی اسرائیل برای پیشبرد تشکیل دولت فلسطینی مشروط کرده بود، اما چرخش راهبردی گستردهتر او از دولت یهودی بیشتر ناشی از سیاست داخلی و تحولات منطقهای است. در داخل، او با مخالفت شاهزادگان سعودی که اسرائیل را نه شریک بلکه رقیب میدانند، با رهبران مذهبی که دشمنیشان با یهودیان را حفظ کردهاند، و با جوانان سعودی که بهطور گسترده اسرائیل را مسئول پیامدهای خونین اکتبر ۲۰۲۳ میدانند، روبهرو است.
در نگاه منطقهای، محمد بن سلمان ایران بسیار ضعیفتری را آرزو می کند (که نیاز ریاض به قدرت نظامی اسرائیل را کاهش میدهد) و اسرائیلی را میبیند که—در تلاش برای تضعیف ایران و نیروهای نیابتیاش و همچنین هدف قرار دادن رهبران حماس در دوحه و شکل دادن به سوریه پس از اسد—به نظر میرسد جاهطلبیهای هژمونیک خاص خود را دارد.
اما حتی پیش از اکتبر ۲۰۲۳، زمانی که این تغییرات چشمگیر رخ داد، ریاض در حال آمادهسازی زمینه برای یک بازآرایی منطقهای بود. در مارس همان سال، ریاض و تهران پس از هفت سال قطع روابط، عادیسازی روابط خود را اعلام کردند و این روند استوار بوده است؛ در آوریل گذشته، وزیر دفاع عربستان برای گفتوگو با مقامات ارشد ایرانی، از جمله رهبر جمهوری اسلامی، به تهران سفر کرد.
همزمان با فاصله گرفتن از اسرائیل، عربستان همچنین در حال فاصله گرفتن از شریک نزدیکتر اسرائیل یعنی امارات متحده عربی است؛ امری که به گفته تحلیلگران «تغییری چشمگیر در توازن قدرت منطقهای» محسوب میشود. سعودیها که از دولت بهرسمیتشناختهشده بینالمللی یمن حمایت میکنند، در هفتههای اخیر مواضع شورشیان مورد حمایت امارات را در این کشور جنگزده هدف قرار دادند.
بهطور کلیتر، ریاض تلاش میکند نفوذ رو به رشد ابوظبی در نزدیکی دریای سرخ و شاخ آفریقا را خنثی کند و اتحادهای دیگر خود از جمله با افزایش همکاریهای امنیتی با مصر و سومالی را گسترش دهد.
عربستان اکنون کمتر از ایران و بیشتر از اسرائیل و امارات احساس تهدید میکند، در حال تقویت روابط خود با ترکیه است.
تلاش ترکیه برای پیوستن به پیمان دفاعی که عربستان در سپتامبر با پاکستان امضا کرد—که شامل بند دفاع متقابل مشابه ماده ۵ ناتو است—میتواند پیشدرآمدی بر «محور ترکیه-عربستان با پشتیبانی ساختار دفاعی شبیه ناتو، و بهطور ضمنی در تقابل با شراکت اسرائیل و امارات متحده عربی» باشد.
در مجموع، امیدهای آمریکا برای تقویت روابط با ریاض و نهایی کردن عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل با محدودیتهای داخلی محمد بن سلمان و جاهطلبیهای منطقهای او روبهرو شده است. برای حفاظت از منافع خود، عاقلانه خواهد بود که واشنگتن چشمانداز در حال تغییر منطقه را دوباره ارزیابی کند و بر اساس آن واکنش نشان دهد.
*متن فوق ترجمه کامل تحلیلی نشنال اینترست است و بیانگر دیدگاه تحریریه نیست.
پایان/
نظر شما